Waar de zomer dit jaar zeer bijzonder was, ook als we over alle drie de zomermaanden kijken, was in delen van Rusland. Moskou is uitgebreid in het nieuws geweest vanwege de aanhoudende hitte, de droogte en de smog.

Zomers in Moskou

Moskou heeft een heel ander klimaat dan Brussel. Heeft Brussel een gematigd zeeklimaat, in Moskou heerst er een landklimaat. Dat zien we vooral in de winters. Deze zijn in Moskou naar onze maatstaven meestal streng of minstens koud, maar in de zomer zijn de verschillen een stuk kleiner. De midzomer is in Moskou gemiddeld bezien wat warmer dan in Brussel, maar vooral de eerste helft van juni en in iets mindere mate de laatste twee weken van augustus, verlopen iets koeler. Daarbij speelt ook mee dat Moskou noordelijker ligt dan Brussel (op ongeveer 55 graden noorderbreedte tov 50 graden) en ook op 200 tot 250 meter hoogte, wat op een warme, droge dag al zo’n 2 graden kan schelen met een meetpost op zeeniveau.

Zomer 2010

Al met al zien we dat de zomers in Moskou net iets meer warme tot hete dagen opleveren dan in Brussel, maar het verschil is niet zo groot dat Moskou altijd meer zomerse- en tropische dagen scoort. Vooral in de eerste helft van juni voelt Moskou soms het nog ‘koude’ Siberië en Lapland, terwijl tijdens de hoogzomer de temperende invloed van een nabije zee ontbreekt. Ondanks dat is de zomer in Moskou gemiddeld bezien niet droog, er valt gemiddeld zelfs nog wat meer neerslag dan in Brussel, veelal in de vorm van (onweers)buien. Hoe anders was de toestand dit jaar! Tot en met 18 juni verliep de zomer daar nog volstrekt gemiddeld. Vrijwel dagelijks viel er neerslag. Op de koudste dag (17 juni) stokte het kwik bij 14,7 graden, maar op de 12e was het 30,3 graden geworden en deze periode leverde daarnaast nog vier zomerse dagen op.

Daarna werden de bordjes drastisch verhangen. Na die koele 17e juni kwam het kwik dagelijks hoger uit en dat negen dagen op rij, uitmondend in een 33,6 graden op de 26e. De algehele circulatie werd dusdanig dat met zuidelijke winden niet alleen aan de grond, maar ook op hoogte, warme lucht werd aangevoerd. Op rond 1500 meter hoogte zou het kwik wekenlang tussen 20 en 25 graden schommelen en een ongekende periode van hitte brak zo aan. Op 21 juni – toevallig het begin van de astronomische zomer – kwam het kwik voor het eerst na de koelere fase boven de 25 graden uit. Tot en met 18 augustus zou alleen 28 juni met 24,4 graden iets koeler blijven! Daarvoor zaten vijf tropische dagen op rij en zo was meteen de eerste hittegolf een feit.

Wat er daarna gebeurde, was eigenlijk ongekend. Op 29 juni werd het startschot gegeven voor een hittegolf met een duur van 51 dagen, waarvan 37 dagen tropisch warm waren! Van 14 juli tot en met 15 augustus, iets meer dan één maand dus, waren alle dagen tropisch warm. De laatste julidecade en de eerste decade van augustus waren daarbij het warmst. In deze periode werd op vijftien dagen een maximum gemeten van tenminste 35,0 graden. Het ‘oude’ Moskou record van 37,2 graden werd op één dag geëvenaard, maar op vier dagen overtroffen. De allerwarmste dag was 29 juli met een maximum van 38,2 graden en een minimum van 26,0 graden. Dat het in de Russische hoofdstad ondraaglijk werd, kwam niet alleen door de aanhoudende hitte, maar ook door de droogte. Juni verliep na de 17e geheel droog en juli leverde slechts op twéé dagen een beetje neerslag op, totaal 4,7 mm. Op veel plaatsen ten zuiden en oosten van de hoofdstad ontstonden er bos- en veenbranden die, al dan niet opzettelijk, waren aangestoken. Door een gebrek aan water was het zeer lastig deze branden te blussen of zelfs maar onder controle te krijgen. Vooral het veen smeulde onder de grond lang door en een verstikkende rook was het gevolg. Een aanhoudende ongunstige windrichting blies de rook van deze branden dagenlang over Moskou en maakte het leefklimaat daar eigenlijk onleefbaar. Gelukkig voor de inwoners van Moskou verliep de tweede augustushelft een stuk koeler met op meerdere dagen maximumtemperaturen beneden 20 graden en op heel wat dagen viel er ook enige regen.

De oorzaak?

Een recordwarme zomer met 64 zomerse dagen en 44 tropische dagen was hoe dan ook een feit. Hij werd vooral veroorzaakt door een zeer persistent stromingspatroon, waarbij de stroming zowel aan de grond als op hoogte wekenlang uit zuidelijke richtingen bleef doorstaan. Daarbij werd zeer warme lucht ver naar het noorden getransporteerd. Tot diep in Finland en tot aan de Witte Zee werden op enkele dagen temperaturen van rond 35 graden gemeten. De oorzaak van deze recordwarme zomer is dus niet de algehele opwarming van de Aarde. Dat neemt niet weg dat de kans op warmterecords in een opwarmend klimaat groter is dan in een constant of afkoelend klimaat. Zonder het zeker te weten, is de kans groot dat als hetzelfde stromingspatroon zich bijvoorbeeld in de zomer van 1960 zou hebben voorgedaan, de zomer in Moskou óók recordwarm zou zijn verlopen, maar dan toch een paar tienden tot een halve graad koeler. In Moskou heeft de zomer van 2010 in ieder geval de potentie om een groot aantal jaren de ranglijst van warmste zomers te blijven aanvoeren.

Bronnen: Meteo Consult