Het was erg spannend de afgelopen tijd voor winterliefhebbers. Het zat er overigens al een tijdje aan te komen dat er een vorstperiode in de maak was. Toch wijzigen modellen soms snel van richting. Momenteel lijkt het wel dat we aan de vooravond staan van een heuze koudegolf, zoals we al jaren niet meer gezien hebben. In het vakjargon spreken we over een geblokkeerd systeem of Omega-blokking, door de omega structuur op de hoogtekaart. Deze blokkades worden gelinkt aan een plotse opwarming in de stratosfeer.  

Strenge vorst

Op het einde van de week zit het er dik in dat het streng gaat vriezen. In België blijft men er voorlopig nog koel onder. Maar half Nederland staat al volop op zijn kop met de schaatskoorts en natuurlijk ook de hoop op een Elfstedentocht. En niet onterecht, want aan de weerkaarten hangen veel ijspegels. Even wat definities uit de kast halen. Lichte vorst zijn waarden tussen 0 en -4 graden. Vanaf -5 graden tot -9 graden heeft met het over matige vorst. Bij strenge vorst heeft men het over temperaturen van -10 tot -14 graden. Lager dan -15 graden noemt men zeer strenge vorst. Volgende week lijkt de term strenge vorst voor de Lage Landen van toepassing. In de Ardennen gaat het wellicht streng vriezen.

Omega blokking

Het hing al een tijdje in de lucht, maar nu lijkt het (zeker als we de ensembles erbij leggen) vrijwel zeker te worden. Het gaat stevig vriezen. De vorst komt, zoals meestal, uit het oosten. Lange vorstperiodes worden veroorzaakt door een geblokkeerd systeem. Hierbij wordt de westcirculatie tijdelijk afgezwakt of krijgen we zelfs een oostelijke circulatie.

Blokkerend weersystemen zijn in het verleden, zoals in de strenge winters van 1963 en 1956, de oorzaak geweest van felle koudegolven. Vaak ontstaan blokkerende hogedrukgebieden heel snel op de weerkaarten, waardoor ze soms heel onverwacht komen. Ondertussen zijn rekenmodellen beter geworden en zien we dergelijke geblokkeerde systemen vaak al een week op voorhand aankomen. Echter, toch niet met de nodige onzekerheid. Zo berekende het operationele model van ECMWF verschillende keren tijdens de afgelopen week opnieuw snel de intrede van een westcirculatie om 12 uur later weer een zeer koude oostelijke stroming te berekenen. Genoeg redenen voor een flinke migraine voor de meteoroloog, maar ook voor de winterliefhebber.

Opwarming van stratosfeer

Het ontstaan van blokkings wordt wel eens gelinkt aan het fenomeen in de luchtlagen boven die van de troposfeer, de stratosfeer die begint vanaf een gemiddelde hoogte van 15 km tot zo'n 50 km. Sudden Stratospheric Warming (SSW) ofwel een plotse snelle opwarming van de stratosfeer zou een verstoring teweeg brengen in de poolwervel, (polar vortex) ofwel de luchtcirculatie rond de Noordpool. Door de opwarming in de stratosfeer zou de poolwervel zwakker worden. De westcirculatie zou hierdoor ook verzwakken of zelfs overgaan in een oostelijke stroming. Koude lucht kan hierbij gemakkelijk naar het zuiden stromen, waardoor de kans op koudegolven groter wordt.

Volgende dagen sneeuw?

Zondag zitten we reeds in de vrieskou, maandag zou er hoogtetrog voor lichte sneeuw zorgen. Hoeveelheden zijn moeilijk in te schatten want die verschillen van model tot model. Het Amerikaanse GFS laat lokaal 1 cm vallen. Het Europese ECMWF (zie onderste kaart hiernaast) ziet er tot 2 cm uitkomen en dit vooral in het westen en het centrum. Het meest geeft het Engelse UKMO: tot 5 cm sneeuw, met de grootste hoeveeheid in het oosten van het land. En dan hebben we nog het statistische model MOS, dat alle modellen bijeen gooit, geeft minder dan 1 cm op vele plaatsen. Kortom, de kans dat er iets gaat vallen, is vrij groot, maar grote hoeveelheden worden alvast niet verwacht. Op een aantal plaatsen zal het niet meer dan wat poedersuiker zijn. 

Dinsdag en woensdag krijgen we zon, met 's nachts matige en overdag lichte vorst. Vanaf donderdag gaat het 's nachts wellicht streng vriezen en overdag mogelijk matig. Zoals de meeste weerkaarten er nu bijliggen, duurt de vorst alvast tot en met het weekend. Daarna is het nog wat onzeker, maar wellicht gaat het kwik dan weer wat omhoog, maar dan spreken we lang nog niet over het einde van de vorstperiode. De verzachting is goed te zien op de ensemble verwachting voor het centrum van het land.

Bron: MeteoGroup UK