Het heeft lang geduurd, maar we kunnen weer eens spreken over een hogedrukblokkade op onze weerkaarten. En daardoor is het meerdere dagen achtereen fraai nazomerweer. Ja, een echte "Oudewijvenzomer"!

Noodlotsgodinnen

Het begrip oudenwijvenzomer komt oorspronkelijk uit de Noordse of Germaanse mythologie, waarin noodlotsgodinnen wevend of spinnend werden afgebeeld. Ze beeldden daarmee de menselijke levensdraden uit. De term oudewijven is waarschijnlijk terug te voeren op een vrouwelijke watergeest met lange, witte haren. Later werd het toegeschreven aan oude, breiende vrouwen en aan veldspinnen die bij rustig nazomerweer lange draden spinnen.

Hogedrukblokkade

Als we de hoofdberekening van het Europees rekencentrum in het Engelse Reading mogen geloven (overigens één van de totaal 50 berekeningen), blijft het lang droog onder invloed van een hogedrukgebied dat steeds op min of meer dezelfde plek ligt. En dit noemen meteorologen een hogedrukblokkade. Vakantievierend Nederland had dit graag in de zomervakantie willen zien! Maar goed, nu de blokkade zich voordoet moeten we er maximaal van genieten, want in oktober kan het weer zomaar weer omslaan. Eén kenmerk van een blokkade is namelijk dat het snel ontstaat, maar na enige tijd vervolgens ook weer snel kan verdwijnen.

Het belangrijkste kenmerk van een hogedrukblokkade is echter het ongemoeid laten van regenstoringen en als er dan toch nog een regenfront passeert, is het niet actief qua nattigheid. Zo zal er maandag een verzwakt oceaanfront passeren met naar verwachting wolkenvelden, maar geen of nauwelijks regen. Een hogedrukblokkade is dan ook de oorzaak van extreme droogte zoals april dit jaar, daar waar een lagedrukblokkade een extreem natte periode kan veroorzaken.

Onduidelijkheden

Het begrip blokkade is in de weerkunde al tientallen jaren bekend, maar nog steeds is onduidelijk waardoor zich blokkades in de atmosfeer opwerpen. Daarnaast is onduidelijk waardoor ze zo lang in stand blijven en waarom ze op een gegeven moment ook weer weg zijn. Dit zijn belangrijke vragen, want als die beantwoord worden kunnen lange periodes met extreem weer misschien beter worden voorzien. Voor de weersverwachtingen op de lange termijn en seizoensverwachtingen zou dat een grote stap voorwaarts zijn. Helaas zijn onderzoekers nog niet zo ver, al is de laatste jaren wel winst geboekt in de kennis van blokkades.

Onderzoek

Bij het Nederlandse KNMI wordt onderzoek gedaan naar het optreden van blokkades en een mogelijke relatie van dit luchtdrukpatroon met de opwarming. In deze eeuw kwamen er bijvoorbeeld in april langdurige blokkades voor in 2000, 2002, 2003, 2007, 2009 en 2011, waarbij de hogedrukgebieden in het ene jaar op grotere afstand lagen dan in het andere jaar waardoor de invloed op ons weer minder was. Simulaties met rekenmodellen van de atmosfeer geven nog geen eenduidig antwoord op de vraag of blokkades onder warmere omstandigheden vaker of minder vaak zullen gaan optreden in ons deel van Europa. Geblokkeerde luchtdrukpatronen behoren tot de grillen van het weer zoals dat ook in een ver verleden al zo was. Onderzoek naar de bijvoorbeeld bloedhete en kurkdroge zomer van 1540, het grote Zonnejaar, wees uit dat de weerkaarten ook toen op slot zaten. Dat wil niet zeggen dat het optreden van lange periodes van droogte en hitte niets met de opwarming te maken hebben. Klimaatscenario’s wijzen uit dat in een warmer klimaat zowel de kans op zomerdroogte als de kans op extreem grote hoeveelheden neerslag toeneemt. En de gevolgen van een blokkade op extremen in temperatuur en droogte in een warmer klimaat kunnen toenemen. In de winter zal dezelfde blokkade in een warmer klimaat juist leiden tot minder extreme kou. Een recent voorbeeld dat dit beeld bevestigt, is de winter van 2009-2010, die overeenkomst vertoonde met de barre winter van 1963, maar daar wat de temperatuur betreft niet aan kon tippen.

Versterking

Terug naar het nu. De hogedrukblokkade van dit moment bevindt zich boven het (zuid)oosten van Europa en zal na maandag versterking krijgen van een afsplitsing van een hogedrukgebied bij de Canarische eilanden. Deze afsplitsing ontwikkelt zich de dagen daarna tot een volwaardig hogedrukgebied met de kern nabij ons land. Dit geldt voor zowel de bovenlucht als het aardoppervlak. De wind aan de grond is hierdoor dagelijks zuidwest tot zuidoost en voert warme lucht voor de tijd van het jaar aan. Na het optrekken van af en toe dichte mistbanken kunnen we daarbij bijna dagelijks volop zonneschijn verwachten en is de bewoording nazomer flink op zijn plaats.

Bron: Meteoconsult