Na een slechte zomer vrijwel zonder langdurige periode met stabiel weer is het begin van de sterrenkundige herfst (vrijdag 23 september) het startsein voor een reeks dagen met nazomers weer.

Oorzaak van het fraaie weer met oplopende temperaturen is een kanteling van de straalstroom boven West-Europa. De straalstroom is een snelstromende ‘rivier’ van lucht op grote hoogte in de atmosfeer. Deze wordt gevoed door de temperatuursverschillen tussen koude lucht in het noorden en warme in het zuiden.

Afgelopen weken: straalstroom van west naar oost

De afgelopen weken slingerde de straalstroom (met snelheden tot meer dan 250 kilometer per uur) vanaf de Canadese oostkust en Groenland over de oceaan naar de Britse eilanden en zo verder West-Europa en het zuiden van Scandinavië in.

De grens tussen koelere en warmere lucht zwabberde daarbij steeds over onze omgeving. Soms stroomde zachtere lucht binnen, dan weer frissere. En op de overgang kwam veel bewolking voor en regende het soms flink door. In een zachtere fase was er dan ook niet alleen de onstabiliteit, ook door de warmte ontstonden er flinke onweersbuien, net zoals dat zaterdag 10 september het geval was.

Verandering: kanteling straalstroom

Donderdag begint het stromingspatroon te veranderen. Een koude bel lucht hoog in de atmosfeer van boven Groenland en Canada verschijnt op de weerkaarten. Deze uitstulping van kou strekt zich steeds verder naar het zuiden uit, tot ze in het weekend zelfs voorbij de Azoren reikt. De straalstroom wordt daardoor gedwongen steeds meer richting de eilandengroep af te buigen, om de koude-uitstulping heen dus. Een dergelijke koude-uitstulping wordt in de meteorologie ook wel een ‘bovenluchttrog’ genoemd.

Eenmaal de bovenluchttrog voorbij, buigt de straalstroom weer naar het noorden af, in de richting van Europa. Ter hoogte van West-Europa kantelt de straalstoom daarmee van de west-oostrichting van dit moment naar uiteindelijk een zuidzuidwest-noordnoordoostrichting in de loop van het weekend. Daarmee wordt bovenluchtwarmte van boven zuidelijke gedeelten van de oceaan onze kant op gebracht. Warmte op grote hoogte levert een stabiliserend effect op in de atmosfeer: hogedrukwerking.

Weerbericht weekend en maandag

Ook aan de grond wordt een hogedrukgebied belangrijk. Dat weersysteem schuift via Centraal-Europa (zaterdag) naar Oost-Europa (zondag). Aan de westflanken van het hogedrukgebied draait de wind naar het zuiden en stroomt ook in de onderste lagen van de atmosfeer warmere lucht binnen. Daarbij zijn er flinke perioden met zon, al is er in het noorden en noordwesten zondag wellicht wat meer bewolking. Verder is het dus mooi weer en lopen de temperaturen ruim boven 20 graden. Maandag wordt het 25 graden, in de Kempen zelfs 27 graden.

De rest van de week

Ook het weerbericht voor de dagen die daarop volgen is veelal droog en mooi. Wel wordt de onzekerheid over vooral de temperatuursontwikkeling groter. De pluim (alle computerberekeningen in één grafiek), toont vanaf dinsdag flinke verschillen.

Ongeveer de helft laat van de berekeningen laat dinsdag frissere lucht binnenstromen. Bij passage van het koufront trekt daarbij meer bewolking over, met in sommige gevallen ook regen. In de dagen erna schijnt weer regelmatig zon, maar blijven de temperaturen in veel gevallen wel iets lager. De andere helft van de berekeningen laat het nazomerweer met hoge temperaturen (vrijwel) ongehinderd doorgaan.

Zuidelijke wind

In deze tijd van het jaar zijn hoge, nazomerse temperaturen vooral mogelijk met een zuidelijke tot zuidoostelijke stroming, dus aanvoer van de lucht vanuit landen als Spanje en Frankrijk. Ook een oostelijke wind kan, al dan niet via een omweg, nog warme lucht brengen, maar op een gegeven moment doet zich de situatie voor dat een oostenwind geen warmte meer aanvoert. Het omkeerpunt bevindt zich in (de loop van) oktober. Alles staat of valt met de inval van de eerste hoeveelheid koude lucht vanaf de Noordpool in (het noorden van) Scandinavië en Rusland/Siberië in combinatie met het geleidelijk korter worden van de dagen op het noordelijk halfrond, zodat de temperatuur niet meer maximaal kan profiteren van het zonlicht. Als die koude luchtmassa's eenmaal vaste voet aan de grond hebben gekregen in het noorden van Europa, is het een kwestie van tijd voordat de eerste uitvloeisels van de kou ons deel van Europa bereiken. Dat begint vaak in de vorm van koude nachten met de eerste nachtvorsten na het zomerseizoen. Maar daaraan hoeven we voorlopig dus niet te denken, al is het in sommige nachten wel frisjes te noemen in het binnenland met daar temperaturen tot minimaal een graad of 7. En typisch herfst, er kunnen in de nachten makkelijk nevel en/of mist ontstaan die in deze tijd van het jaar tot 9 à 10 uur in de ochtend kunnen blijven hangen.

Bron: MeteoConsult