Een supercel raasde gisteren door het centrum en oosten van het land. Niets werd ontzien, ook niet de weide van Pukkelpop, waar er de balans erg zwaar is uitgedraaid. Ook in Brabant en delen van Luik kregen het zwaar te verduren. We overlopen even de weerkundige feiten.

Warm en vochtig

Het is al tijdens de ochtend dat er links en recht al een buitje voorkomt over het westen van het land. De lucht over het centrum en westen is nog grijs, maar over het oosten schijnt de zon al volop en het kwik klimt vlot boven 25 graden. Aan de kust blijft het het langst grijs en daar komt het kwik later op de dag niet hoger dan 19 graden. In de Kempen wijst de thermometer iets na de middag 28 graden aan. De dauwpunten lopen op naar 19 graden, wat erg hoog is. Dat maakte het zo drukkend, want daardoor is de relatieve vochtigheid hoog. De eerste onweersbuien verschijnen op het radarbeeld iets na de middag. De zon verschijnt nu overal, en dat maakt nog drukkender. Het vocht en de warmte zijn nu volop aanwezig. Dat wordt ook wel vertaald in een parameter, nl CAPE. CAPE is de potentiële energie uitgedrukt in Joule per kilogram. Dat liep in onze verwachtingen op tot rond 1500, waardoor hevige onweersbuien potentiëel mogelijk waren. 

Thermische depressie  

Boven Frankrijk ontstaat er een klein lagedrukgebiedje door een grote bel van warme lucht. Meteorologen noemen dit een thermische depressie. Deze depressie trekt naar het noorden en trekt pal over het centrum van het land. Aan de voorzijde staat er een oostenwind, aan de andere kant komt de wind uit een ZW-lijke  hoek. De depressie wordt meegevoerd met een zuidwestelijke hoogtestroming, terwijl er aan de grond tijdelijk een NO-lijke wind staat. Dit noemt men windschering en dat is uiteindelijk belangrijk voor het ontstaan van de intense bui, ook wel supercel genoemd.

Supercel

Op de overgang tussen de beide luchtsoorten ontstaan er in de loop van de dag buien. Door het verder uitdiepende lagedrukgebiedje en door de warme en vrij vochtige lucht die daarbij horen, worden de buien gevoed. In korte tijd groeien ze dan ook uit tot vrij heftige exemplaren met onweer, hagel en windstoten. Bij één van deze buien zijn de omstandigheden precies goed om verder te groeien tot een supercel. Er is op dat moment namelijk zowel sprake van richtingsschering (verandering van de windrichting met de hoogte) en snelheidsschering (het oplopen van de windsterkte met de hoogte). In de regel ontstaan in zo’n situatie zeer zware buien. Deze bui trekt rond 17 uur door Brussel en Leuven. Daarna, iets na 18u, volgt de festivalweide van Hasselt. Het gaat gepaard met zeer zwaar onweer, tientallen millimeters neerslag, hagelstenen van 2 tot 3 centimeter en zware windstoten, waarbij de zwaarst gemeten windstoot 45 knopen ofwel ruim 83 kilometer per uur bedraagt. De bomen, nog vol in het blad, knappen volgens getuigen dan ook af als luciferstokjes en een toren en een aantal tenten storten in. Dit zijn vooral de tenten die met de opening naar de wind toe staan. De sterke winden zijn wellicht ontstaan door een valwind, dat voor de bui voorkomt. Een windhoos is eveneens niet uitgesloten, vermits dat vaak voorkomt bij supercellen. Zo is er een windhoos waargenomen in Binkom, niet ver van Hasselt.

De neerslaghoeveelheid en de plaats van hevige neerslag is door het fijnmazige model dat gebruikt wordt door MeteoServices vrij goed ingeschat. Maximale waarden lopen in het model van gisterenmiddag op tot 80 mm, wat wellicht plaatselijk gemeten is.

Inschering

Op de radar lijkt het op het eerste gezicht dat de gehele buiencluster aan hen voorbij zal trekken, maar deze ene bui die door onder andere windschering kan uitgroeien tot een supercel verlaat het ‘traject’ dat de buien volgen en schiet een beetje naar rechts uit zijn koers; een zogeheten ‘rightmover’. En zo komt hij uiteindelijk toch bij het festivalterrein terecht. Het noodweer duurt kort, maar is zeer hevig en richt dus een grote ravage aan.

Grens blijft boven ons hoofd liggen

Ook de komende dagen blijven wij op de grens van de koelere lucht uit het noorden en de hetere lucht uit het zuiden zitten. Zondag al kunnen in de ochtend een paar regen- en onweersbuien over het land trekken en ook maandag, dinsdag en woensdag zijn de omstandigheden voor het ontstaan van stevige onweersbuien ‘gunstig’. Kijken we nog even in detail naar zondag, dan lijkt het erop dat de CAPE waarden opnieuw erg hoog worden. De onderste luchtlagen zijn nog erg stabiel, maar vanaf een bepaalde hoogte stijgt een luchtdeeltje spontaan. Een kleine trigger, zoals een thermische depressie, of een convergentielijn kan de aanleiding zijn die opnieuw tot hevige onweders leidt. Enkel de windschering is nog niet van dezelfde aard als op donderdag.

Dit onderstaande filmpje laat de kracht van de wind zien. Op een bepaald moment is het ook zo donker als de nacht. Zoals de camaraman terecht opmerkt, het lijkt wel een zonsverduistering.

Bron: MeteoConsult, MeteoServices