Het weer heeft de afgelopen dagen een ware gedaantewisseling ondergaan. Een week geleden was de lucht staalblauw en liepen we bij zomerse temperaturen in korte broek. De afgelopen dagen was het weliswaar bewolkt, maar viel het met regen, wind en temperaturen nog mee. Woensdag (5 okt) werd het op de meeste plaatsen nog 18 a 19 graden. Normaal wordt het in deze fase van oktober 16 graden. Donderdagochtend passeerde een actief koufront met flinke plensregens en een krachtige en aan zee harde tot stormachtige zuidwestenwind. Aan de voorzijde van het front liepen de temperaturen op naar 16 a 17 graden. Aan de achterzijde werd met iets in kracht afnemende westenwinden gevoelig koudere lucht aangevoerd en daalden de temperaturen naar 13 a 14 graden! Het verkeer had niet alleen last van de plensregens, maar vooral van de zware windstoten.

Poollucht

Achter het koufront stroomt met een noordwestelijke aanvoer koude lucht afkomstig uit de Poolstreek via de Noordzee naar ons land.  Vandaag, vrijdag, wordt het op de meeste plaatsen niet warmer da 14 graden, zaterdag bereikt de temperatuur een dieptepunt en wordt het midden op de dag niet warmer dan 12 graden!

Warme zee en koude lucht hoger in de atmosfeer

Niet alleen aan de grond, maar ook hoger in de atmosfeer wordt de lucht gevoelig kouder. Op 500 hPa, op een hoogte van 5 km, daalt de temperatuur komende nacht naar 30 graden onder het vriespunt. De temperaturen van het Noordzeewater zijn echter in deze tijd van het jaar nog relatief hoog, 16 a 17 graden. Het verschil tussen het grondniveau en de lucht op 5 km hoogte bedraagt meer dan 45 graden! Door dit grote verschil kunnen bellen warme lucht boven zee gemakkelijk en snel opstijgen (warme lucht is lichter). Op grote hoogte in de atmosfeer koelen deze bellen af. Omdat koude lucht minder waterdamp kan bevatten, neemt de luchtvochtigheid in de luchtbellen toe. Op een gegeven moment wordt de luchtvochtigheid 100 procent. De luchtbel is dan verzadigd en de waterdamp condenseert. De vorming van stapelwolken en buien is hiermee een feit. Vooral in de kustprovincies kan dit forse neerslagsommen opleveren, lokaal kunnen tientallen millimeters regen vallen.

40 graden verschil

De buien die boven het relatief warme Noordzeewater ontstaan, kunnen niet alleen veel regen afleveren, maar veroorzaken plaatselijk ook hagel, onweer en windstoten. Hagel ontstaat in wolken waarin veel beweging zit. IJsdeeltjes in een wolk bewegen zich namelijk meerdere malen omhoog en omlaag. Rondom deze ijsdeeltjes zwerven diverse onderkoelde regendruppeltjes. Deze hebben een temperatuur van minder dan 0 graden, maar de temperatuur is nog net niet laag genoeg om de regendruppel te bevriezen. De onderkoelde druppels hechten zich vervolgens aan de omhoog en omlaag bewegende ijsdeeltjes. Hierdoor worden deze steeds groter, waardoor ze uitgroeien tot echte hagelstenen. Op een gegeven moment worden de hagelstenen te groot om nog omhoog gestuurd te kunnen worden door de opwaartse stroming in de wolk en op dat moment begint het te hagelen. Indien de hagelstenen groot genoeg zijn en de lucht waar de stenen door naar beneden vallen koud genoeg blijft, bereikt de hagel ook de grond. Het verschil in temperatuur op waarnemingshoogte (1,5 meter boven het aardoppervlak) en de temperatuur op ongeveer 5 kilometer in de hoogte van de atmosfeer is een goede graadmeter voor het wel of niet optreden van hagel tijdens buien. Over het algemeen mag gesteld worden dat bij een verschil van minstens 40 graden er hagel op kan treden. Komende nacht is het verschil tussen de grond en 5 km het grootst. Ook morgen kunnen buien vergezeld gaan van hagel.  Met een temperatuur van -26 graden op 5 km hoogte is het verschil met het zeewater van 16 a 17 graden ook dan nog boven de 40 graden. Als het verschil tussen de temperatuur aan de grond en de lucht op 5 km hoogte 40 graden of meer bedraagt, stijgt de warme lucht dus snel op, soms met snelheden van 100 km per uur. Tegelijkertijd zien we in dezelfde wolk ook snel dalende koude lucht. Met die stromingen worden ook elektrisch geladen deeltjes meegevoerd, waardoor de wolk als een enorme condensator wordt opgeladen. Daardoor worden ontladingen mogelijk tussen de wolk en andere wolken of tussen de wolk en de aarde wat leidt tot bliksem en donder.

Sneeuwdump in de Alpen

De noordwestelijke stroming voert niet alleen koude lucht aan naar onze omgeving, maar stroomt door tot over de Alpen. Botsend tegen het Alpenmassief wordt vanaf morgen tot en met maandag veel neerslag verwacht. Lokaal valt er mogelijk een meter sneeuw boven de 1000 meter hoogte. Het is niet de eerste sneeuw in dit seizoen. Op 19 en 20 september viel er ook al sneeuw. Sneeuw valt niet alleen aan de noordkant van de Alpen. In die koude lucht vormt zich morgen een lagedrukgebied, het zogeheten ‘Genua laag’. Dit ontstaat vaak als er tussen de Alpen en de Pyreneeën door koude lucht vanuit het noorden wordt aangevoerd. Zodra deze koude lucht boven het nog relatief warme zeewater van de Middellandse zee terecht komt en ook de bovenlucht daar koud genoeg is, ontstaat er in de buurt van Genua – vandaar de naam – vaak een lagedrukgebied. Rondom dat Genualaag wordt vanaf dat moment ook aan de zuidkant van de bergen koude en vochtige lucht aangevoerd en gebeurt hetzelfde als aan de noordkant: vooral hogerop in de bergen valt een mooie sneeuwlaag. Hiernaast zie je een aantal beelden van vrijdagochtend. De meeste webcams bevinden zich op 1400 m. Daar ligt er nog maar een dun laagje, maar hogerop ligt er al een dik pak.

Bron: Meteoconsult